00:00Giriş ve Kamp Tanıtımı
- Sıfırdan Dil Bilgisi Kampı'nın ilk günü ses bilgisi konusu işlenecektir.
- Dersler sınav odaklı ve gereksiz ayrıntılardan arındırılmış bir şekilde anlatılacaktır.
- Dersler "Sıfırdan Dil Bilgisi" kitabı üzerinden işlenecektir.
- Kampa TYT, AYT ve KPSS öğrencileri katılmalıdır.
- Dil bilgisi konuları en baştan, hiç bilinmiyormuş gibi anlatılacaktır.
01:55Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi)
- İki heceli Türkçe sözcükler, ünlüyle başlayan ek aldığında ikinci hecedeki ünlü düşer.
- Ünlü düşmesi, hece düşmesi veya hece kaybı olarak da adlandırılır.
- Bir ünlünün düşmesi, bir hecenin düşmesi anlamına gelir.
- Ünlü düşmesi, çekim eki alırken (burun-u > burnu), yapım eki alırken (beniz-e > benze-mek), birleşik sözcük oluşurken (kahve+altı > kahvaltı) ve yardımcı eylemle birleşirken (devir+etmek > devretmek) görülebilir.
- Doğru ek ve kök ayrımı, ünlü düşmesini fark etmek için önemlidir.
- Ünlü düşmesi örnekleri sınırlıdır ve bu örnekler üzerinden öğrenilmelidir.
Tahtadaki formüller
- burun - u - burnu
- beniz - e - benze -
- kahve + altı - kahvaltı
- devir + etmek - devretmek
- kuru + ak - kurak
- çevir + e - çevre
- ileri + le - ilerlemek
Önemli: Ünlü düşmesi, hece düşmesi olarak da adlandırılır ve sınavda bu şekilde karşınıza çıkabilir.
06:13Ünlü Değişimi (Kökte Ünlü Değişimi)
- Türkçede sadece "ben" ve "sen" sözcükleri yönelme hal eki (-e, -a) aldığında ünlü değişimi görülür.
- Ben + -e = bana, sen + -e = sana şeklinde değişim olur.
- Ünlü değişimi, kökte ünlü değişimi olarak da adlandırılır.
Tahtadaki formüller
- ben - e - bana
- sen - e - sana
Önemli: Ünlü değişimi sadece "ben" ve "sen" kelimelerinde görülür ve kökte ünlü değişimi olarak da bilinir.
07:30Ünlü Türemesi (Ses Artımı)
- Ünlü türemesi, bir sözcüğün sonuna "-cık, -cik" eki geldiğinde veya pekiştirilmiş bazı sözcüklerde fazladan bir ünlünün ortaya çıkmasıdır.
- Ünlü türemesi, ses artımı olarak da adlandırılabilir.
- Örnekleri sınırlıdır ve genellikle "-cık, -cik" eki alan sözcüklerde veya pekiştirmelerde görülür.
- Doğru ek ve kök tahlili ile kolayca fark edilebilir.
Tahtadaki formüller
- az - ı - cık
- bir - i - cik
- dar - a - cık
- genç - e - cik
- yalnız - yapayalnız
- sağlam - sapasağlam
- çepçevre
- düpedüz
- güpegündüz
- Ses Artımı
Önemli: Ünlü türemesi örnekleri sınırlıdır ve genellikle "-cık, -cik" eki veya pekiştirme yoluyla oluşur.
09:48Ünlü Daralması
- Ünlü daralması, "-yor" eki alan fiillerde veya "y" kaynaştırma ünsüzü ile "de-" ve "ye-" fiillerinde meydana gelir.
- Bir fiilin son ünlüsü "a" veya "e" ise ve "-yor" eki gelirse, bu ünlü daralarak "ı, i, u, ü" olur.
- Daralma olup olmadığını anlamak için "-yor" ekini kapatıp yerine "-a" veya "-e" getirilerek fiilin orijinal halinin anlamlı olup olmadığına bakılır.
- Eğer fiil "-yor" eki olmadan da anlamlı bir şekilde "a" veya "e" ile bitebiliyorsa daralma vardır, aksi takdirde yoktur.
- Örnek: bekliyor (bekle-mek > daralma var), anlıyor (anla-mak > daralma var).
- Örnek: gülüyor (güle-mek > daralma yok), gidiyor (gide-mek > daralma yok).
- "De-" ve "ye-" fiillerinde "y" kaynaştırma ünsüzü daralmaya yol açar: de-y-en > diyen, ye-y-ecek > yiyecek.
Tahtadaki formüller
- bekle - yor - bekliyor
- anla - yor - anlıyor
- gülüyor
- gideyor
- ummuyor
- gözlüyor
- de - y - en - diyen
- ye - y - ecek - yiyecek
Önemli: Ünlü daralması genellikle "-yor" ekiyle birlikte görülür, ancak "de-" ve "ye-" fiillerinde "y" kaynaştırma ünsüzü de daralmaya neden olabilir. Daralma testi için "-yor" ekini kaldırıp yerine "-a" veya "-e" getirmek önemlidir.
12:00Ünlü Daralması Tespiti ve İstisnalar
- Ünlü daralmasını tespit etmek için '-yor' ekini kapatıp, fiilin köküne 'a' veya 'e' getirilerek anlamlı olup olmadığına bakılır.
- Anlamlı oluyorsa daralma vardır, olmuyorsa yoktur.
- Daralma için '-yor' eki her zaman gerekli değildir; 'demek', 'yemek' ve 'ne' kelimeleri istisnadır.
- 'Diyen', 'yiyecek' ve 'niye' kelimelerinde '-yor' eki olmasa bile daralma vardır.
- 'Niye' kelimesinin kökü 'ne' sözcüğüdür.
Tahtadaki formüller
- bekle -yor -> bekliyor
- anla -yor -> anlıyor
- de - y - en -> diyen
- ye - y - ecek -> yiyecek
Önemli: Demek, yemek ve niye sözcükleri, -yor eki olmadan da ünlü daralması yaşanan istisnai kelimelerdir.
14:40Olumsuzluk Ekinde Ünlü Daralması
- Bir sözcüğün içinde yer alan 'mı, mi, mu, mü' olumsuzluk ekleri, incelenmeksizin ünlü daralması kabul edilir.
- Bu ekler, 'ma, me' olumsuzluk ekinin daralmış halidir.
- Soru edatı olan 'mı, mi, mu, mü' ile ünlü daralması karıştırılmamalıdır; soru edatında daralma olmaz.
Tahtadaki formüller
- gelmiyor
- susmuyor
Önemli: Olumsuzluk eki olan 'mı, mi, mu, mü' her zaman ünlü daralmasıdır, soru edatıyla karıştırılmamalıdır.
16:02Kaynaştırma Ünsüzleri (Yaşasın)
- Türkçede iki ünlü yan yana gelmez; ünlüler arasına 'y, ş, s, n' kaynaştırma ünsüzleri girer.
- Tamlanan eki olan tüm 'sı, si, su, sü' eklerinin 's'si kaynaştırmadır.
- Yönelme hali eki olan tüm 'yı, yi, yu, yü' eklerinin 'y'si kaynaştırmadır.
- Üleştirme sayı sıfatı ekleri olan 'şar, şer' eklerinin 'ş'si kaynaştırmadır (örneğin: altışar).
- İyelik eki ve hal eki arasına giren 'n' harfi kaynaştırmadır (örneğin: arabasının).
Tahtadaki formüller
- su - y - u
- altı - ş - ar
- araba - s - ı - n - ı
- arasında
Önemli: Kaynaştırma ünsüzleri 'y, ş, s, n' olup, genellikle iki ünlü arasına girerek ses uyumunu sağlar.
18:10Ulama
- Ulama, ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük gelirse, ilk sözcüğün son sesiyle ikincinin ilk hecesinin bitişik okunmasıdır.
- Araya noktalama işareti girerse ulama olmaz.
Tahtadaki formüller
- Ne şair yaş döker ne âşık ağlar
- ekmek aldım
Önemli: Ulama, ünsüzle biten kelimenin ardından ünlüyle başlayan kelime geldiğinde oluşur; noktalama işareti varsa ulama olmaz.
19:20Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi/Uyumu)
- Ünsüz benzeşmesi, bir kelimenin fıstıkçı şahap (f, s, t, k, ç, ş, h, p) ünsüzlerinden biriyle bitip, ardından 'c, d, g' ile başlayan bir ek aldığında bu eklerin 'ç, t, k'ye dönüşmesidir.
- Ünsüz benzeşmesinin diğer adları ünsüz sertleşmesi veya ünsüz uyumudur.
- İçinde 'ç, t, k' olmayan bir sözcükte ünsüz benzeşmesi olmaz.
Tahtadaki formüller
- bit - gin -> bitkin
- hayat - da -> hayatta
- Türk - ce -> Türkçe
- set - de -> sette
- yap - dık -> yaptık
Önemli: Fıstıkçı şahap ünsüzleriyle biten kelimelere 'c, d, g' ile başlayan ekler geldiğinde, bu ekler 'ç, t, k'ye dönüşerek ünsüz benzeşmesini (sertleşmesini) oluşturur.
21:43Ünsüz Değişimi (Yumuşaması)
- Ünsüz yumuşaması, bir kelimenin 'p, ç, t, k' ünsüzlerinden biriyle bitip, ardından ünlüyle başlayan bir ek aldığında bu ünsüzlerin 'b, c, d, g' veya 'ğ'ye dönüşmesidir.
- Özel adlarda ünsüz yumuşaması kuralı uygulanmaz (yazımda).
- Tek heceli sözcüklerin çoğunda ve kimi yabancı sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmayabilir.
- Yumuşak G'nin yumuşama sayılması için K'den dönmesi gerekir.
Tahtadaki formüller
- git - en -> giden
- denk - i -> dengi
- süreç - in -> sürecin
- dip - i -> dibi
Önemli: Ünsüz yumuşaması, 'p, ç, t, k' ile biten kelimelerin ünlüyle başlayan ek alarak 'b, c, d, g, ğ'ye dönüşmesidir; özel adlar ve bazı tek heceli/yabancı kelimelerde yumuşama görülmez.
24:00Ünsüz Değişimi (Yumuşaması)
- P, Ç, T, K ünsüzleri ile biten sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldığında B, C, D, G'ye dönüşür.
- Özel adlarda ve bazı yabancı sözcüklerde ünsüz yumuşaması kuralına uyulmaz.
- Örnekler: git - giden, denk - dengi, süreç - sürecin.
Tahtadaki formüller
- P, Ç, T, K "sesleri" B, C, D, G, (Ğ) ye dönüşür.
Önemli: Sosyolog, diyalog gibi kelimelerde yumuşak G'ye dönüşüm ünsüz yumuşaması olarak kabul edilmez çünkü kelimenin orijinalinde zaten G harfi vardır.
25:00Ünsüz Düşmesi
- Genellikle 'K' ünsüzü ile biten bazı sözcüklere küçültme eki (-cik, -cık, -cuk, -cek) getirildiğinde 'K' ünsüzü düşer.
- Örnekler: küçük - küçücük, minik - minicik, ufak - ufacık.
- 'K' ünsüzü ile biten bazı sözcüklere -l, -il, -l yapım eki getirildiğinde 'K' ünsüzü düşer.
- Örnekler: yüksek - yükselmek, eksik - eksilmek, alçak - alçalmak.
- Sadece 'K' harfi değil, başka ünsüzler de düşebilir (adaşım: ad+daşım, üstteğmen: üst+teğmen, yumuşak: yumuşadı, çabuk: çabucak).
Önemli: Ünsüz düşmesi sadece 'K' harfiyle sınırlı değildir; 'adaşım' (ad+daşım) ve 'üstteğmen' (üst+teğmen) örneklerinde D ve T ünsüzleri düşer.
26:27Ünsüz Türemesi (Ünsüz İkizleşmesi)
- Yardımcı eylemle yapılmış bazı birleşik eylemlerde bir ünsüzün türediği görülür.
- Örnekler: his + etmek = hissetmek, hal + olmak = hallolmak.
- Bazı tek heceli sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde ünsüz türemesi olur.
- Örnekler: hak + ı = hakkı, şık + ı = şıkkı, set + i = seddi, zam + ı = zammı.
- İki ünsüzün yan yana olması her zaman ünsüz türemesi anlamına gelmez; kelimenin kökünde olan ikiz ünsüzler bu kurala dahil değildir (şiddet, ciddi).
Önemli: Ünsüz türemesi için kelimenin ekine köküne ayrıldığında bir ünsüzün boşta kalması gerekir. 'Şiddet' veya 'ciddi' gibi kelimelerdeki ikiz ünsüzler kelimenin kökünde olduğu için ünsüz türemesi sayılmaz.
27:53N-B Çatışması (Dudak Ünsüzlerinin Benzeşmesi / N-M Değişimi)
- Türkçede 'B' ünsüzünden önce gelen 'N' ünsüzünün 'M' ünsüzüne dönüşmesidir.
- Örnekler: canbaz - cambaz, tonbul - tombul, çenber - çember, penbe - pembe, çarşanba - çarşamba.
- Özel isimlerde ve birleşik sözcüklerde bu kurala aykırı kullanımlar görülebilir.
- Örnekler: İstanbul, Onbaşı, Safranbolu (burada N-B çatışması olmaz, N ve B harfleri yan yana kalır).
Önemli: Özel isimlerde ve birleşik sözcüklerde N-B çatışması kuralı uygulanmaz. Örneğin 'İstanbul' kelimesinde 'N' ve 'B' harfleri yan yana kalır, 'M'ye dönüşmez.
29:31Soru Çözümü - Ses Bilgisi ÖSYM Tarzı Sorular
- Ses bilgisi sorularında, şıklarda örneği en az olan ses olaylarından başlanmalıdır (ünlü daralması, ünlü türemesi, ünsüz düşmesi).
- Bu yöntem, soruyu daha hızlı çözmeyi sağlar.
- Parçada ünlü daralması yoktur. 'yapıyor' (yapmak), 'konuşuyorduk' (konuşmak) kelimelerinde 'yor' eki daraltma yapmaz çünkü kökleri geniş ünlülü değildir.
- Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) 'etkisini' (etki kelimesi T ile bitip K ile başlayan ek almıştır) kelimesinde vardır.
- Ünsüz yumuşaması 'canlılık' (K'den yumuşak G'ye dönüşüm) kelimesinde vardır.
- Kaynaştırma ünsüzü 'karşısı' (S) ve 'cumbüşüyle' (Y) kelimelerinde vardır.
- Ünlü düşmesi 'oynarken' (oyun kelimesinden türeyen oynamak fiilinde U ünlüsü düşmüştür) kelimesinde vardır.
Önemli: Ses bilgisi sorularında zaman kazanmak için, şıklarda örneği en az olan ses olaylarından başlayarak kontrol etmek en etkili yöntemdir (örn. ünlü daralması, ünlü türemesi, ünsüz düşmesi).
32:51Soru Çözümü - Ses Olayları Yoktur
- Bu tarz sorularda yine örneği az olan ses olaylarından başlanmalıdır. Ünsüz türemesi ile başlamak mantıklıdır.
- Parçada ünsüz türemesi yoktur (hissetmek, affetmek gibi örnekler aranır, bulunamaz).
- Ünlü düşmesi 'böyle' (bu öyle) ve 'yalnızlıklarımda' (yalın-yalnız) kelimelerinde vardır.
- Ünsüz yumuşaması 'kayboldular' (kayıp kelimesindeki P'nin B'ye dönüşmesi) kelimesinde vardır.
- Ünsüz benzeşmesi 'yoktular' (yok kelimesi K ile bitip -tu eki almıştır) kelimesinde vardır.
Önemli: Sınavda hızlı çözüm için, şıklarda örneği en az olan ses olaylarını (ünlü daralması, ünlü türemesi, ünsüz düşmesi) öncelikli olarak kontrol edin.
34:47Soru Çözümü - Hangi Ses Olayı Yoktur?
- Yine örneği az olan ses olaylarından başlanır: ünlü daralması ve ünsüz türemesi.
- Parçada ünlü daralması vardır. 'Diyebiliriz' kelimesi 'demek' fiilinden türemiş ve 'y' kaynaştırma harfi ile daralmıştır (de-y-ebiliriz).
- Parçada ünsüz türemesi yoktur (hissetmek, affetmek gibi örnekler aranır, bulunamaz).
- Ünlü düşmesi 'resmediyoruz' (resim kelimesindeki i ünlüsü düşmüştür) kelimesinde vardır.
- Ünsüz yumuşaması 'olduğumuz' (olduk kelimesindeki K'nin yumuşak G'ye dönüşmesi) kelimesinde vardır.
- Ünsüz benzeşmesi 'yaptığım' (yapmak kelimesi K ile bitip -tığım eki almıştır) kelimesinde vardır.
Önemli: Bu sorunun çözüm süresi en fazla 5 saniyedir, çünkü 'diyebiliriz' kelimesindeki ünlü daralması ve ünsüz türemesinin yokluğu hızlıca tespit edilebilir.
36:00Ünsüz Türemesi ve Benzeşmesi
- Ünsüz türemesi: affetmek, hissetmek, zannı, zammı, hakkı, şıkkı gibi kelimelerde görülür.
- Ünsüz benzeşmesi (sertleşme): fıstıkçı şahap ünsüzlerinden biriyle biten bir kelimeye ç, t, k ile başlayan bir ek geldiğinde meydana gelir.
- Örnek: 'olacaktır' kelimesinde 'olacak' (k ile biten fıstıkçı şahap ünsüzü) ve '-tır' (t ile başlayan ek) birleşerek ünsüz benzeşmesi oluşturur.
Önemli: Ünsüz türemesi ve benzeşmesi örneklerini iyi bilmek sınav için kritiktir.
36:30Yanlış Ses Olayını Bulma Taktiği
- Bu tür sorularda şıklara aşağıdan başlamak zaman kazandırır.
- Soru kökünü yuvarlak içine almak, 'yanlıştır' ifadesine dikkat etmek önemlidir.
36:51Ünlü Düşmesi ve Daralması Örnekleri
- Beşliyor: 'besi' kelimesinden 'besilemek' fiiline dönüşürken 'i' ünlüsü düşmüştür (ünlü düşmesi). Ayrıca 'besilemek' fiili 'besliyor' olurken 'i' daralmıştır (ünlü daralması). Bu kelime önemli bir örnektir.
- Seçiyorsunuz: 'seçmek' fiiline '-yor' eki geldiğinde 'e' ünlüsü daralmaz, 'seçiyor' şeklinde kalır. Bu nedenle ünlü daralması yoktur.
Önemli: Besliyor kelimesindeki ünlü düşmesi ve daralması sıkça karıştırılan bir örnektir.
37:33Diğer Ses Olayları ve Örnekleri
- Yalından: 'yalın' kelimesinden ünlü düşmesi.
- Etkilediği: 'etki' kelimesindeki 'k' ünsüzü, '-dik' ekiyle birleşerek yumuşak 'ğ'ye dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması).
- Değiştirin: 'değişmek' fiilindeki 'ş' ünsüzü, '-tir' ekiyle birleşerek 't' ünsüzünü sertleştirmiştir (ünsüz sertleşmesi/benzeşmesi).
38:03Hem Ünsüz Yumuşaması Hem Benzeşmesi Olan Kelime
- Kitabınızı: 'kitap' kelimesindeki 'p' ünsüzü, 'b'ye dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması).
- Çıktım: 'çıkmak' fiiline '-tım' eki geldiğinde 'k' ve 't' ünsüzleri sertleşmiştir (ünsüz benzeşmesi).
- Olduğumu: 'olduk' kelimesindeki 'k' ünsüzü, yumuşak 'ğ'ye dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması).
- Çalıştım: 'çalışmak' fiilindeki 'ş' ünsüzü, '-tım' ekiyle birleşerek 't' ünsüzünü sertleştirmiştir (ünsüz benzeşmesi).
- Bu durumda 'olduğumu' (ünsüz yumuşaması) ve 'çalıştım' (ünsüz benzeşmesi) kelimeleri D seçeneğinde hem yumuşama hem benzeşme örneği barındırır.
Önemli: Bir cümlede birden fazla ses olayı arandığında, her bir kelimeyi dikkatlice incelemek gerekir.
39:02Birden Fazla Ses Olayı İçeren Kelime
- Kalbim: 'kalp' kelimesindeki 'p' ünsüzü, 'b'ye dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması).
- Çıkacağız, süreceğiz, toplayacağız: Bu kelimelerde sadece ünsüz yumuşaması vardır.
- Koklayacağız: 'koku' kelimesinden 'koklamak' fiiline dönüşürken 'u' ünlüsü düşmüştür (ünlü düşmesi). Ayrıca 'koklayacak' kelimesindeki 'k' ünsüzü, yumuşak 'ğ'ye dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması). Bu kelimede iki ses olayı bulunur.
Önemli: Koklayacağız kelimesindeki ünlü düşmesi ve ünsüz yumuşaması, birden fazla ses olayı içeren önemli bir örnektir.
39:44Ortak Olmayan Ses Olayını Bulma
- İki parçada ortak olmayan ses olayını bulmak için az örnekli ses olaylarından başlamak daha hızlı çözüm sağlar (örn: ünlü değişimi).
- Ünsüz yumuşaması: 'durak' kelimesinde 'k' ünsüzü yumuşamıştır. İkinci metinde 'koyduğumuz' kelimesinde 'k' ünsüzü yumuşamıştır. (Ortak)
- Ünlü düşmesi: 'şehirden' kelimesinde 'i' ünlüsü düşmüştür. İkinci metinde 'benzerleri' kelimesinde 'i' ünlüsü düşmüştür. (Ortak)
- Ünlü daralması: 'yaşıyorum' kelimesinde 'a' ünlüsü daralmıştır. İkinci metinde 'işlemiyor' kelimesinde 'e' ünlüsü daralmıştır. (Ortak)
- Ünsüz benzeşmesi: 'bakışta' kelimesinde 'ş' ve 't' ünsüzleri sertleşmiştir. İkinci metinde 'oluşturuyor' kelimesinde 'ş' ve 't' ünsüzleri sertleşmiştir. (Ortak)
- Ünlü değişimi: 'bana' ve 'sana' kelimelerinde görülür. İlk metinde 'bana' veya 'sana' kelimesi yoktur, bu yüzden ünlü değişimi ortak değildir.
Önemli: Ünlü değişimi ('bana', 'sana') gibi az sayıda örneği olan ses olaylarını ilk kontrol etmek, ortak olmayanı bulmada hız kazandırır.
40:00Ünsüz Yumuşaması ve Ünlü Düşmesi
- Durak kelimesinde 'k' ünsüzü yumuşamıştır.
- Koyduğumuz kelimesinde 'k' ünsüzü yumuşamıştır.
- Şehirden kelimesinde 'i' ünlüsü düşmüştür.
- Benzerleri kelimesinde 'i' ünlüsü düşmüştür.
40:08Ünlü Daralması ve Ünsüz Benzeşmesi
- Yaşıyorum kelimesinde 'a' ünlüsü daralmıştır.
- İşlemiyor kelimesinde 'e' ünlüsü daralmıştır.
- Bakışta kelimesinde 'ş' ve 't' ünsüzleri sertleşmiştir.
- Oluşturuyor kelimesinde 'ş' ve 't' ünsüzleri sertleşmiştir.
41:10Yanlış Belirtilen Ses Olayı
- Öğrencilerimizin: 'öğrenmek' fiiline 'ıcı-ici' ekinin gelmesiyle 'öğrenici' oluşur, sonra 'i' düşerek 'öğrenci' olur (ünlü düşmesi). Doğru.
- Umudunu: 'umut' kelimesindeki 't' ünsüzü, 'd'ye dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması). Doğru.
- Diye: 'demek' fiilindeki 'e' ünlüsü, 'i'ye dönüşmüştür (ünlü daralması). Doğru.
- Bana: 'ben' zamirindeki 'e' ünlüsü, 'a'ya dönüşmüştür (ünlü değişimi). Doğru.
- Kısacık: 'kısa' kelimesine '-cık' eki gelmiştir. Burada herhangi bir ünlü türemesi yoktur. Ünlü türemesi 'biricik' (bir-i-cik) gibi kelimelerde görülür. Yanlış belirtilmiştir.
Önemli: Öğrenci ve dilenci kelimelerindeki ünlü düşmesi, fiilden isim yapım eki olan 'ıcı-ici'nin 'i'sinin düşmesiyle gerçekleşir. Kısacık kelimesinde ünlü türemesi yoktur.
45:32Büyük Ünlü Uyumu ve Ünsüz Türemesi
- Büyük ünlü uyumu: Bir kelimedeki tüm ünlülerin ya kalın ya da ince olmasıdır. 'Kitap' kelimesinde 'i' ince, 'a' kalın olduğu için büyük ünlü uyumuna aykırıdır.
- Ünsüz türemesi: Affetmek, hissetmek, zannı gibi kelimelerde görülür. Şiirde ünsüz türemesi örneği yoktur.
Önemli: Büyük ünlü uyumu sınavda genellikle sorulmaz, ancak ünsüz türemesi kolay fark edilen ve sıkça sorulan bir ses olayıdır.
48:00Soru 11: Ses Olayları Analizi
- Verilen dizelerde büyük ünlü uyumuna aykırı sözcük, ünsüz benzeşmesi, ünlü düşmesi ve ünsüz yumuşaması ses olayları incelenmiştir.
- Yaşamaktan kelimesinde 'K' ve 'T' harfleri arasında ünsüz benzeşmesi vardır.
- Devrilen kelimesinde 'devirmek' fiilinden türediği için ünlü düşmesi (i) mevcuttur.
- Toprağın ve ıslaklığın kelimelerinde ünsüz yumuşaması (p-b, k-ğ) bulunmaktadır.
- Ünsüz türemesi örneği dizelerde bulunmamaktadır.
Önemli: Ünsüz türemesi, kelimeye ek geldiğinde aynı ünsüzden bir tane daha oluşmasıdır (örn: his+etmek > hissetmek). Bu dizelerde böyle bir durum yoktur.
48:51Soru 12: Ses Olaylarının Gruplandırılması
- Düştü kelimesinde 'ş' ve 't' harfleri arasında ünsüz benzeşmesi (fıstıkçı şahap kuralı) vardır.
- Gönlüm kelimesinde 'gönül' kelimesinden türediği için ünlü düşmesi (ü) mevcuttur.
- Geçmediğin kelimesinde 'geçmek' fiiline gelen '-dik' ekinin 'ğ'ye dönüşmesiyle ünsüz yumuşaması oluşmuştur.
- Oğluna kelimesinde 'oğul' kelimesinden türediği için ünlü düşmesi (u) mevcuttur.
- Düşkün kelimesinde 'ş' ve 'k' harfleri arasında ünsüz benzeşmesi vardır.
- Ünsüz yumuşaması olan 'geçmediğin' kelimesi diğer ses olaylarından farklıdır (ünsüz benzeşmesi ve ünlü düşmesi).
Önemli: Ses olaylarını doğru gruplandırmak için her kelimede meydana gelen ses olayını tek tek tespit etmek önemlidir.
49:30Kitap ve Kamp Hakkında Bilgilendirme
- Dil bilgisi kampı kitabının tamamı beraber bitirilecektir.
- Öğreten sorular kısmının çözümleri geçen senenin 'Sıfırdan Dil Bilgisi Kampı' videolarından izlenebilir.
- ÖSYM tarzı soruların çözümleri mevcut videolarda yapılmaktadır.
- Kanalın 2 milyon aboneye ulaşması durumunda bıyıkların kesileceği sözü verilmiştir.
Önemli: Yok