Türkiye İklim Çeşitleri ve Bitki Örtüsü

Zaman damgalarına tıklayınca video o andan devam eder. Video oynarken de üstteki şerit hangi bölümde olduğunu yazar — tıklayınca özetin o yerine iner.

00:07Türkiye'deki İklim Çeşitlerine Genel Bakış

Türkiye'de Karadeniz iklimi, Akdeniz iklimi ve Karasal iklim olmak üzere üç ana iklim tipi görülür.
Karasallık, dağların doğu-batı yönlü uzanması nedeniyle deniz etkisinin iç bölgelere girememesinden kaynaklanır.
Marmara Bölgesi, farklı iklim tiplerinin özelliklerini gösteren bir geçiş iklimi bölgesidir.

02:13Karadeniz İklimi Özellikleri

Karadeniz iklimi, Karadeniz kıyıları boyunca görülür.
Nem ve yağış miktarı fazladır.
En fazla yağış sonbaharda, en az yağış ise ilkbaharda görülür.
Nemlilikten dolayı yıllık ve günlük sıcaklık farkları azdır.
Hava genellikle bulutludur, bu yüzden güneşlenme süresi en azdır.

Önemli: Güneşlenme süresinin Türkiye'de en az olduğu iklim Karadeniz iklimidir. Bu durum güneş panelleri yatırımının Karadeniz'de verimsiz olmasına neden olur.

05:05Karadeniz'de Bitki Örtüsü ve Orman Kuşakları

Karadeniz'de bol yağış nedeniyle bitki örtüsü ormandır.
Ormanların varlığı yağışa bağlıdır.
Denize bakan yamaçlarda bitki örtüsü daha gürdür.
Ormanlar, yükseltiye bağlı olarak kuşaklar oluşturur (dikey yönlü dağılış).
Deniz seviyesinden itibaren geniş yapraklı ormanlar, daha yükseklerde karma ormanlar, en yükseklerde ise iğne yapraklı ormanlar bulunur.
Ağaç sınırının üzerinde Alpin çayırları (yayla otları) görülür.
Orman kuşaklarının oluşmasının temel sebebi sıcaklık değişimidir.
Orman alt sınırı (deniz seviyesinden itibaren) yağışın yeterli olması nedeniyle alçaktadır.

Önemli: Bir yerde ormanın varlığı yağışa, orman kuşaklarının oluşması sıcaklık değişimine, orman alt sınırı ise yağışa bağlıdır.

12:00Orman Alt Sınırı ve Yağış İlişkisi

Denizel bölgelerde orman alt sınırı deniz seviyesinden başlarken, karasal bölgelerde daha yüksekten başlar.
Karasal bölgelerde havanın soğuyabilmesi için yüksek rakımlara çıkmak gerekir, bu da yağışın yüksekte oluşmasına neden olur.
İç bölgelerde, daha yüksek yerlerde (örneğin Hakkari'de Konya'ya göre) daha fazla yağış görüldüğü için orman alt sınırı yüksektedir.
Ormanın alt sınırı nem ve yağışa bağlıdır.

Önemli: Karasal bölgelerde orman alt sınırı yüksektir çünkü yağış için havanın soğuması ve yükselmesi gerekir.

13:11Orman Üst Sınırı ve Sıcaklık İlişkisi

Ormanın üst sınırı sıcaklığa bağlıdır; belirli bir sıcaklık değerinin altına düşüldüğünde ağaçlar yetişemez ve yerini çayırlara bırakır.
Denizel iklime sahip yerlerde (örneğin Trabzon) yıllık ortalama sıcaklık daha yüksek olduğu için orman üst sınırı daha yüksektedir.
Karasal iklime sahip yerlerde (örneğin Gümüşhane) yıllık ortalama sıcaklık daha düşük olduğu için orman üst sınırı daha alçaktadır.
Sıcak olan yerde ormanlar daha yüksekte olur.
Akdeniz iklimi Karadeniz iklimine göre daha sıcak olduğu için, Akdeniz'de orman üst sınırı Karadeniz'e göre daha yüksektedir.
Kıyıdan itibaren sıcaklık azaldıkça orman üst sınırı da azalır.

Önemli: Orman üst sınırı, tarım üst sınırı ve yerleşme üst sınırı sıcaklığa bağlıdır; sıcaklık arttıkça bu sınırlar yükselir.

17:14Üst Sınırların Genel Değerlendirmesi ve Türkiye Örneği

Bir dağın güney yamacı daha sıcak olduğu için orman, tarım ve yerleşme üst sınırları kuzey yamacına göre daha yüksektedir.
Türkiye'nin özel coğrafi konumu nedeniyle (aynı anda farklı iklimler görülmesi), Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu'daki bazı yüksek bölgelerde (Ardahan, Kars gibi) orman üst sınırları Türkiye'deki en yüksek seviyelerde görülebilir.
Bu durum, Erzurum-Kars hattının temel olarak yüksek bir yer olmasından kaynaklanır.

Önemli: Türkiye'de orman üst sınırının en yüksek olduğu yerler, yüksek rakımlı Erzurum-Kars gibi bölgelerdir.

20:08Orman Sınırları ve Kuşakların Tekrarı

Ormanın varlığı yağışa bağlıdır; yağışın bol olduğu yerde orman olur, az olduğu yerde olmaz.
Ormanın kuşaklar oluşturması (geniş yapraklı, karma, iğne yapraklı) sıcaklık değişimine bağlıdır.
Orman alt sınırı nem ve yağışa bağlıdır; Karadeniz'de deniz seviyesinden başlar.
Orman üst sınırı, tarım üst sınırı ve yerleşme üst sınırı sıcaklığa bağlıdır.

Önemli: Ormanın varlığı yağışa, kuşaklar oluşturması sıcaklığa, alt sınırı yağışa, üst sınırı ise sıcaklığa bağlıdır.

21:02Rize İklim Grafiği Analizi

İklim grafiğinde kutular yağışı, çizgi sıcaklığı gösterir.
Soldaki sayı doğrusu sıcaklığı (santigrat derece), sağdaki sayı doğrusu yağışı (milimetre) gösterir.
Grafiğin altında yer alan harfler ayları temsil eder (A: Aralık, O: Ocak, Ş: Şubat vb.).
Rize grafiğinde 12 ay boyunca yağış görülmesi Karadeniz ikliminin bir özelliğidir.
Sıcaklık ortalamasının 0°C'nin altına düşmemesi de Karadeniz ikliminin bir göstergesidir.
Karadeniz en fazla yağışı sonbahar döneminde alır (Eylül-Ekim).
Haziran ayında sıcaklık değerlerinin yüksek olması, bu yerin Kuzey Yarımküre'de olduğunu gösterir.

Önemli: Karadeniz iklimi, 12 ay boyunca yağış alması, sıcaklıkların 0°C'nin altına düşmemesi ve en fazla yağışı sonbaharda almasıyla karakterizedir.

24:00Karadeniz İklimi Özellikleri (Rize Örneği)

Karadeniz iklimi Rize ilinde görülür.
Yıllık yağış miktarı ortalama 2000 mm'nin üzerindedir.
En fazla yağış 300 mm, en az yağış 100 mm civarındadır.
Genel genellemelerle sorular çözülmelidir, milimetrik hesaplamalar beklenmez.

Önemli: Karadeniz ikliminde yağış rejimi düzenlidir ve ortalama yıllık yağış miktarı yüksektir.

25:20Antalya İklim Grafiği Analizi (Akdeniz İklimi)

Antalya'da Akdeniz iklimi görülür.
Yağış rejimi düzensizdir.
Yağışlar kış aylarında en fazla görülür.
Haziran ayında sıcaklıkların yüksek olması nedeniyle Kuzey Yarımküre'de yer alır.
Yıllık yağış miktarı 900 mm'nin üzerindedir.
Sıcaklık 0 derecenin altına düşmediği için kar yağışları etkili değildir.

Önemli: Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Sıcaklıklar nadiren 0 derecenin altına düşer, bu yüzden kar yağışı etkili değildir.

28:14Akdeniz İklimi Genel Özellikleri

Akdeniz, Ege, Güney Marmara ve Güneydoğu Anadolu'nun batısında görülür.
Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır.
Bitki örtüsü makidir (Kızılçam ormanlarından tahrip sonucu oluşur).
En fazla yağış kış aylarında görülür.
Don olayı en az görülen iklim tipidir, bu da seracılığa elverişli ortam sağlar.

Önemli: Akdeniz ikliminin en belirgin özelliği kış ılıklığı ve don olaylarının az görülmesidir, bu da seracılık için önemlidir.

29:54Step Karasal (Yarı Kurak Karasal) İklim

İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu'nun batısı, Doğu Anadolu'nun Erzurum Kars bölümü dışındaki alanlarda görülür.
Bitki örtüsü bozkırdır (küçükbaş hayvancılık yapılır).
Yağış miktarı azdır.
En fazla yağış ilkbaharda görülür (Konveksiyonel yağışlar).
Konya iklim grafiğinde sıcaklık 0 derecenin altına düşer, kar yağışları etkilidir.
Yağış miktarı azdır (En fazla yağış 30 mm civarındadır).

Önemli: Step ikliminde bitki örtüsü bozkırdır ve en fazla yağış ilkbaharda konveksiyonel olarak düşer. Yıllık yağış miktarı düşüktür.

31:59Sert Karasal İklim (Erzurum Kars)

Doğu Anadolu Bölgesi'nde Erzurum-Kars bölümünde görülür.
Bitki örtüsü alpin çayırlardır.
En fazla yağış yaz aylarında görülür (Konveksiyonel yağışlar).
Kış ayları uzun ve sert geçer.
Don olayı en fazla görüldüğü yerdir.
Kars iklim grafiğinde sıcaklıklar uzun süre 0 derecenin altında kalır, kar yağışı ve don olayları sık görülür.
Seracılık faaliyetleri azdır.
Iğdır, çevresine göre çukurda olduğu için mikroklima özelliğine sahiptir ve yarı kurak karasal iklim görülür (bozkır bitki örtüsü, ilkbahar yağışları).

Önemli: Sert karasal iklimde kışlar çok sert ve uzun, yazlar serin ve yağışlıdır. Bitki örtüsü alpin çayırlarıdır. Iğdır, mikroklima özelliği göstererek yarı kurak karasal iklim yaşar.

36:00Türkiye'de Orman Varlığı ve Dağılımı

Türkiye'de en fazla orman Karadeniz Bölgesi'nde bulunur.
Karadeniz Bölgesi'nde ormanlar daha çok batıda yer alır.
İl bazında en fazla orman varlığına sahip il Antalya'dır.
En yoğun ormanlık alan Karabük'tedir.

Önemli: Türkiye'de en fazla orman Karadeniz Bölgesi'nde, il olarak Antalya'da, en yoğun orman ise Karabük'tedir.

39:26Türkiye'deki Ağaç Türleri ve Dağılımı

Türkiye'de en fazla bulunan ağaç türü meşedir ve iç bölgelerde yayılış gösterir.
İkinci sırada kızılçam yer alır ve Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde bulunur.
Karadeniz'in batısında karaçam yaygındır.
Sarıçam ve kayın, özellikle Doğu Karadeniz ve soğuk bölgelerde (Ardahan) görülür.

Önemli: Türkiye'de en fazla bulunan ağaç meşedir, Akdeniz ikliminin bitki örtüsü kızılçamdır.

41:06Antropojen Bozkır ve Maki Formasyonları

İç bölgelerde ormanların insanlar tarafından tahrip edilmesiyle ortaya çıkan bitki örtüsüne Antropojen Bozkır denir.
Antropojen Bozkır, İç Anadolu ve Trakya (Ergene) gibi karasal iklim bölgelerinde görülür.
Akdeniz ikliminin bitki örtüsü kızılçam ormanlarıdır.
Kızılçam ormanlarının insanlar tarafından tahrip edilmesiyle maki bitki örtüsü ortaya çıkar.
Maki türleri arasında turunçgil, zeytin, keçiboynuzu, akçakesme, kermez meşesi, menengiç ve alıç bulunur.
Maki'nin tahribatıyla garig bitki örtüsü (nane, kekik, çalba) oluşur.
Maki ve garig, Akdeniz ikliminin görüldüğü Güney Marmara'dan Gaziantep'e kadar olan kıyı bölgelerinde ve Ege'de bulunur.
Türkiye'de en geniş alanda bulunan bitki örtüsü bozkırdır, çünkü ülkenin geneli karasal iklime sahiptir ve dağlar doğu-batı yönünde uzanır.

Önemli: Antropojen Bozkır, ormanların insan tahribatıyla iç bölgelerde oluşurken, maki kızılçam ormanlarının tahribatıyla Akdeniz iklim bölgelerinde oluşur. Türkiye'de en geniş alanlı bitki örtüsü bozkırdır.

48:00Bozkır-Step Bitki Türleri

Bozkır-Step bitki örtüsü küçük otlardan oluşur ve küçükbaş hayvancılık için elverişlidir.
Bozkır-Step'e özgü bitki türleri Geven, Yavşan Otu, Gelincik, Sığır Kuyruğu, Çoban Yastığı ve Koyun Yumağı'dır.
Bozkırlar İç Anadolu'da ve haritada gösterilen diğer iç bölgelerde yayılış gösterir.

Önemli: Bozkır-Step bitki türleri sınavda çıkabilecek önemli bir konudur.

49:09Psödomaki ve Dağ Çayırları

Karadeniz ormanlarının tahribatıyla Psödomaki oluşur.
Psödomaki'ye örnek olarak Fındık ve Dişbudak verilebilir.
Dağ Çayırları, Erzurum-Kars gibi sert karasal iklim bölgelerinde ve Doğu Karadeniz'in yaylalarında görülür.
Dağ Çayırları'nın türleri Taşkıran Otu, Yıldız Otu, Mine Çiçeği ve Kardelen'dir.

Önemli: Kardelen ve Mine Çiçeği gibi türler Dağ Çayırları'nın anahtar kelimeleridir ve sınavda Erzurum-Kars veya Doğu Karadeniz yaylaları ile ilişkilendirilebilir.

51:51Türkiye'deki Ağaç Türleri ve Dağılımı

Türkiye'de en fazla orman Batı Karadeniz'de bulunur.
En fazla ormana sahip il Antalya, en yoğun orman ise Karabük'tedir.
Türkiye'de en fazla bulunan ağaç türü Meşe'dir.
Meşe'nin iç bölgelerde tahribatıyla Antropojen Bozkır oluşur.
Kızılçam'ın tahribatıyla Maki, Maki'nin tahribatıyla Garig oluşur.
Karadeniz ormanlarının tahribatıyla Psödomaki oluşur.
Sarıçam, Ardıç, Ladin, Köknar gibi iğne yapraklı ormanlar soğuk iklim bölgelerinde (Doğu Karadeniz'in yüksekleri, Erzurum-Kars, Batı Karadeniz'in yüksekleri) görülür.
Kızılçamlar Ege ve Akdeniz kıyılarında ve dağlarında yayılış gösterir.
Meşe ağaçları Türkiye'nin iç kesimlerinde bolca bulunur.
Karaçamlar daha çok Batı Karadeniz'de, Sedir ve Göknar Akdeniz'de bulunur.

Önemli: Orman varlığında Karadeniz'in, özellikle Batı Karadeniz'in önde olması ve en fazla ağaç türünün Meşe olması önemlidir.

53:51Endemik Bitki Türleri ve Yayılış Alanları

Endemik bitkiler, sadece belirli bir yerde bulunan nadir bitki türleridir.
Türkiye'de endemik bitki türleri açısından zengindir çünkü yer şekilleri ve iklim çeşitliliği fazladır.
Endemik bitkilerin en yoğun olduğu yer Batı Toroslar'dır.
En popüler endemik bitki Sığla (Günlük) Ağacı'dır ve Muğla'da bulunur.
Datça Hurması da endemik bir türdür.
Isparta'da Kasnak Meşesi, Çanakkale'de Kazdağı Göknarı bulunur.
Istranca Meşesi (Yıldız Dağları) ve Safran Otu (Safranbolu) Batı Karadeniz'de yer alır.
İspir Meşesi ve Anzer Çayı (Rize) Doğu Karadeniz'de bulunur.
Nemrut Soğanı Adıyaman Nemrut Dağları'nda, Ters Lale ise Doğu Anadolu'da yükseklerde görülür.

Önemli: Endemik türlerin en yoğun olduğu yer Batı Toroslar'dır ve Sığla (Günlük) Ağacı en popüler endemik türdür. Sınavda bu bitkilerin bölgeleri eşleştirme şeklinde gelebilir.