Sözel mantık soruları çoğu öğrenci için ya en sevilen ya en korkulan bölümdür. Bilgi istemez; verilen koşullardan kesin sonuç çıkarmayı ister. Bu yüzden konu çalışmasıyla değil pratikle gelişir. Ama pratiğin rastgele değil, yöntemli olması gerekir.
Bu yazıda koşulları okuma, tablo kurma, eleme ve kontrol adımlarını, yaygın hataları ve günlük pratik planını tek bir örnek üzerinden adım adım göreceksin.
Koşulları tek tek yaz
Sözel mantık sorusunun metni uzundur ve koşullar cümlelerin içine dağılmıştır. İlk iş, her koşulu ayrı bir satıra kısaltarak yazmaktır. Ali, Veli'den önce ise A önce V; Ayşe pazartesi değilse Ayşe çarpı pazartesi. Bu kısaltmalar zihin yükünü kâğıda aktarır.
Koşulları yazarken kesin olanla koşullu olanı ayır. Bazı ifadeler doğrudan yer bildirir, bazıları ancak başka bir bilgiyle birleşince anlam kazanır. Kesin olanları önce yerleştir; koşullu olanlar onların ardından çözülür.
Küçük bir örnekle ilerleyelim: Ali, Burak ve Ceren pazartesi, salı ve çarşamba günlerinden birinde, her gün yalnızca bir kişi olacak şekilde sınava giriyor. Ali, Burak'tan önce giriyor; Ceren salı girmiyor. İki koşul, iki satır: A önce B; C çarpı salı. Artık metne dönmen gerekmez; soruları bu iki satırdan çözersin.
Doğru tabloyu kur
Her soru tipinin bir tablosu vardır. Sıralama sorularında tek satırlık kutular; eşleştirme sorularında iki boyutlu tablo; gruplama sorularında sütunlar. Tabloyu soruya değil soru tipine göre seç. Yanlış tablo, doğru koşulları bile görünmez kılar.
Tabloya önce kesin bilgileri koy, sonra ihtimalleri kalemle küçük yaz. Bir kutuya iki ihtimal sığıyorsa ikisini de yaz; sonraki koşul birini eler. Tabloyu silip yeniden çizmek zaman kaybı değil, çoğu zaman kısa yoldur.
- Sıralama: kim kimden önce, kaçıncı sırada.
- Eşleştirme: kim hangi şehirde, hangi renkte, hangi gün.
- Gruplama: kimler aynı takımda, kimler farklı.
Eleme ve olumsuz bilgi
Sözel mantıkta olumsuz koşullar en değerli olanlardır. Ali pazartesi değildir bilgisi, tabloda bir kutuyu kapatır; kapatılan her kutu diğer kutuların ihtimalini azaltır. Olumsuz bilgiyi tabloya çarpı olarak işle ve kalan ihtimalleri say.
Bir satırda tek ihtimal kalırsa o ihtimal kesinleşir; kesinleşen bilgi aynı sütundaki diğer kutuları kapatır. Bu zincir, sorunun büyük kısmını tek başına çözer.
Örneği tabloya taşı: pazartesi, salı, çarşamba için üç kutu. Ceren salı olamaz. Ali, Burak'tan önce olduğu için Burak pazartesi, Ali de çarşamba olamaz; iki kutu daha kapandı. Ceren pazartesiyse Ali salı, Burak çarşamba olur; Ceren çarşambaysa Ali pazartesi, Burak salı olur. Geriye iki dizilim kalır ve ikisinde de Burak pazartesi değildir. Bu bilgi kesindir; Ali'nin hangi gün girdiği ise bilinemez.
Sorunun tamamı her zaman çözülmez. Bazı sorular kesin olarak bilinemez şıkkını doğru cevap yapar; tabloda iki ihtimal kalması yanlış yaptığın anlamına gelmeyebilir.
Şıkları koşullara karşı sına
Tablo kurulduktan sonra şıkları sırayla tabloya vur. Kesinlikle doğrudur soruları için şık tablodaki kesin bilgilerle örtüşmeli; kesinlikle yanlıştır soruları için şık, tablodaki bir çarpıyla çelişmeli. Olabilir soruları ise en az bir ihtimalle uyuşmalı. Örnekte Burak pazartesi girmez şıkkı kesinlikle doğrudur; Ali salı girer şıkkı yalnızca olabilir düzeyindedir, çünkü iki dizilimden birinde geçerlidir.
Ek bilgi veren şıklarda tabloyu sıfırdan kurmak yerine kopyala ve yalnızca ek bilgiyi işle. Örnekte bir şık Ceren çarşamba giriyorsa derse, o şık için Ali pazartesi, Burak salı kesinleşir. Ek bilgi geçicidir; bir sonraki şıkta geçerli değildir. Bunu unutmak sıkça yanlışa götürür.
Yaygın hatalar
En yaygın hata, metinde verilmeyen bir bilgiyi varsaymaktır. İsimlerin sırası, cümlenin düzeni ya da günlük hayat tecrübesi bir koşul değildir. Yalnızca yazılı koşul geçerlidir. İkinci yaygın hata, bir koşulu unutmaktır; koşulları numaralandırıp tabloyu kurduktan sonra her birini tek tek kontrol et.
Üçüncü hata, süre paniğidir. Sözel mantık sorusu ilk bakışta uzun görünür ama tablo kurulduktan sonra bir metne bağlı bütün sorular birden çözülür. Metne yatırılan süre, sorularda geri döner.
- 1Koşulları numaralandırarak kısalt.
- 2Soru tipine göre tablo çiz, kesin bilgileri yerleştir.
- 3Olumsuz bilgileri işle, kalan ihtimalleri say.
- 4Her koşulu tek tek tabloya karşı kontrol et.
- 5Şıkları tabloya vur; ek bilginin geçici olduğunu unutma.
Günlük pratik planı
Sözel mantık, kısa ve düzenli pratiğe en iyi cevap veren alandır. Günde iki ya da üç metin, her metinde tüm sorular. Çözdükten sonra çözümü tabloyla karşılaştır; hangi adımda yavaşladın, hangi koşulu kaçırdın?
Tipleri karıştırmadan önce her birinin tablosunu ayrı ayrı otomatikleştir: ilk hafta yalnızca sıralama, ikinci hafta eşleştirme, üçüncü hafta gruplama. Tabloyu kurmanın kaç dakika sürdüğünü de not et; hedef, hafta sonunda aynı tipteki tabloyu daha kısa sürede kurmaktır. Kaçırdığın koşulun tipini yanına yaz: olumsuz, koşullu ya da sıralı. Aynı tip birkaç günde üst üste çıkıyorsa zayıf noktan odur, pratiği oraya yoğunlaştır.
Kelime ve mantık oyunları da muhakemeyi besler. Kelime zinciri, sıralama ve sınıflama oyunları aynı zihinsel kası çalıştırır. Bunları çalışmanın yerine değil, aralarına koy.
kitapok'ta nasıl uygularsın
kitapok'taki soru bankalarında sözel mantık ve muhakeme sorularını çözebilirsin; bankaların bir kısmı üyeliksiz açık. Yanlış yaptığın soru yanlış defterine düşer. Kaçırdığın koşul tipi yanlış defterinden akıl kartına dönüşür; kart aralıklı tekrarla 1-3-7-16 gün sonra yeniden karşına gelir. Eğlence sayfasındaki Kelime Zinciri, Zaman Tüneli ve Kelimok gibi oyunlar sıralama ve çağrışım kasını üyeliksiz çalıştırır.
Sözel mantık çözMuhakeme sorularını çöz, yanlışların deftere düşsün; bankaların bir kısmı üyeliksiz.Kelime ZinciriKelime çağrışımı ve hız pratiği; üyelik gerekmez.Eğlence sayfasıKelime, zaman ve harita oyunları bir arada.