Sıfatlar (Ön Ad)

00:00Giriş

• Sıfatlar konusu işlenecektir.

00:24Sıfat Nedir?

• Sıfatlar, isimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sözcüklerdir.
• Sıfatlar iki ana başlıkta incelenir: Niteleme Sıfatları ve Belirtme Sıfatları.
• Belirtme Sıfatları kendi içinde İşaret Sıfatı, Sayı Sıfatı, Belgisiz Sıfat ve Soru Sıfatı olarak dörde ayrılır.
• Ünvan Sıfatları da ayrı bir sıfat çeşididir.

02:52Niteleme Sıfatları

• Niteleme sıfatları, isimlerin önüne gelerek onların rengini, şeklini, biçimini, durumunu bildirir.
• İsme sorulan 'nasıl' sorusuna cevap verirler.
• Örnekler: 'kırık masa', 'mavi sıra', 'sağlam tahta', 'işlevsel kalem', 'yaramaz çocuk', 'mavi saçlı kız'.
• Niteleme sıfatları, bazı yapım ekleri alarak türeyebilir (acı yemek - acılı yemek, tuz yemek - tuzsuz yemek).

Önemli: İsme sorulan 'nasıl' sorusu niteleme sıfatını buldurur.

06:54Pekiştirme ve Küçültme Sıfatları

• Niteleme sıfatları pekiştirilebilir (+).
• Pekiştirme sıfatları, 'masmavi', 'mavi mi mavi', 'mavi mavi', 'yemyeşil' gibi ifadelerle yapılır ve bir ismin önüne gelmelidir (örn: 'masmavi ev').
• Fiilin önüne gelen pekiştirme ifadeleri (örn: 'yemyeşil göründü') zarf olur, sıfat olmaz.
• Niteleme sıfatları küçültülebilir (-).
• Küçültme sıfatları '-ce, -cik, -msı, -mtırak' ekleriyle yapılır (örn: 'küçücük ev', 'büyücek ev', 'mavimsi ev', 'sarımtırak ev', 'ufacık ev').

Önemli: Pekiştirme ve küçültme ifadeleri bir ismin önüne geldiğinde sıfat olur, fiilin önüne geldiğinde zarf olur.

12:00Küçültme Sıfatları

• Küçültme sıfatları, isimlere -cik, -cek, -msi, -mtırak ekleri getirilerek oluşturulur.
• Bu sıfatlar, isme 'nasıl' sorusu sorulduğunda cevap verir ve niteleme sıfatının bir alt dalıdır.
• Örnek: Küçücük eller (küçültme sıfatı), mavimsi gömlek (küçültme sıfatı).

Önemli: Küçültme eki almış her sözcük sıfat değildir; ismin önüne gelerek onu nitelemesi gerekir. Fiili niteleyenler zarf olur.

13:35Unvan Sıfatları

• Unvan sıfatları, kişilerin rütbe, meslek, akrabalık gibi unvanlarını belirten sıfatlardır.
• Diğer sıfatlardan farklı olarak, ismin önüne de arkasına da gelebilirler.
• Örnek: Bakkal Berk, Doktor Halis, Terzi Ahmet, Öğretmen Ceyda (unvan sıfatları ismin önünde)
• Örnek: Mustafa Kemal Paşa (unvan sıfatı ismin arkasında).

Önemli: Unvan sıfatları, ismin önüne de arkasına da gelebilen tek sıfat türüdür. Diğer sıfatlar mutlaka ismin önüne gelir.

16:45Unvan Sıfatları Örnek Soru Çözümü

• Soruda, niteleme ve belirtme sıfatlarının isimlerin önüne geldiği bilgisi verilmiştir.
• Unvan sıfatları, ismin arkasına gelebilen tek sıfat türü olduğu için bu duruma aykırılık teşkil eder.
• C seçeneğindeki 'Kemal Öğretmen' ifadesinde 'Öğretmen' kelimesi 'Kemal' isminin arkasına gelerek unvan sıfatı olmuştur.

Önemli: Unvan sıfatları dışındaki tüm sıfatlar ismin önüne gelir. Bu kural, unvan sıfatlarının ayırt edici özelliğidir.

19:17Belirtme Sıfatları Giriş ve İşaret Sıfatları

• Belirtme sıfatları, isimleri işaret, sayı, belirsizlik ve soru yönünden belirten sıfatlardır.
• Soru kökünde 'belirtir' ifadesi geçiyorsa belirtme sıfatları aranır.
• İşaret sıfatları, isimleri 'bu, şu, o, böyle, şöyle, öyle, öteki, beriki, buradaki, şuradaki, oradaki' gibi sözcüklerle işaret eder.
• İşaret sıfatlarının oluşabilmesi için mutlaka bir ismin önüne gelmesi gerekir.
• Örnek: Bu kalem, şu ev, öteki adam, buradaki çocuk.
• Eğer işaret eden sözcüğün önünde isim yoksa, o sözcük işaret zamiri olur.
• Örnek: Bu adama şunu ver (bu: işaret sıfatı, şunu: işaret zamiri).

Önemli: İşaret sıfatları, ismin önüne gelerek onu işaret etmelidir. Eğer ismin önüne gelmezse işaret zamiri olur.

24:00İşaret Sıfatları

• İşaret sıfatları ismin önüne gelerek ismi işaret eder.
• İşaret sıfatları ek almaz, ek alırsa zamir olurlar (istisnai durumlar hariç, örneğin 'böylesi ev').
• Örnekler: "Böyle iş", "bu yaş", "karşı ev", "öte yaka", "şu ev", "öbür tepe".

Önemli: İşaret sıfatları ek almaz, ek alırsa zamir olur. Bu, sınavda sıkça karıştırılan bir noktadır.

26:10Sayı Sıfatları

• Sayı sıfatları ismin sayısını belirtir.
• Sayı sıfatları kendi içinde Asıl Sayı Sıfatı, Sıra Sayı Sıfatı, Üleştirme Sayı Sıfatı ve Kesir Sayı Sıfatı olarak dörde ayrılır.
• Asıl Sayı Sıfatı: İsmin tam sayısını belirtir (örneğin 'on iki ev', 'beş ev').
• Sıra Sayı Sıfatı: İsmin sırasını belirtir (-inci/-ıncı ekleriyle veya 'ilk', 'ortanca', 'son' gibi kelimelerle) (örneğin 'on ikinci ev', 'beşinci ev', 'ilk çocuk', 'ortanca çocuk', 'son çocuk').
• Üleştirme Sayı Sıfatı: İsmin eşit paylaşıldığını belirtir (-er/-ar ekleriyle) (örneğin 'beşer ev', 'on ikişer ev').
• Kesir Sayı Sıfatı: İsmin kesirli miktarını belirtir (örneğin 'dörtte bir elma', 'sekizde yedi pasta', 'beşte üç ev', 'yarım elma', 'çeyrek elma', 'yüzde elli').

Önemli: Üleştirme Sayı Sıfatları rakamla yazılamaz, her zaman yazıyla yazılmalıdır (örneğin 'beşer' değil, 'beşer'). Diğer sayı sıfatları rakamla yazılabilir.

32:00Sayı Sıfatı Örnekleri ve Karşılaştırmalar

• Sayı sıfatı olabilmesi için kelimenin ismin önüne gelmesi gerekir.
• Örnek: 'İkinci kalem' (kalem isim, ikinci sayı sıfatı), ancak 'beşinciye verdim' (beşinci isim değil, zamir).
• Örnek: 'Yüz puan aldım' (puan isim, yüz sayı sıfatı), ancak 'sınavdan yüz aldım' (yüz tek başına isim).

Önemli: Her sayı ifadesi sayı sıfatı değildir; ismin önüne gelerek onu belirtmesi şarttır.

34:19Belgisiz Sıfatlar

• Belgisiz sıfatlar, ismin miktarını veya özelliğini belirsiz bir şekilde belirtir.
• Belgisiz sıfatlar da ismin önüne gelmek zorundadır, aksi takdirde zamir olurlar.
• Örnekler: 'Birkaç ev', 'birçok ev', 'her insan', 'herhangi bir kişi', 'başka adam', 'bütün sokaklar', 'bazı insanlar', 'kimi insanlar', 'bir takım kişiler'.

Önemli: Belgisiz sıfatlar da işaret sıfatları gibi ek almaz ve ismin önüne gelmelidir. Belirsizlik anlamı taşırlar.

36:00Belgisiz Sıfatlar

• Belgisiz sıfatlar, isimlerin önüne gelerek sayı veya miktar belirtir ancak bu belirtme kesin değildir.
• Örnekler: başka ev, birçok insan, her adam, bazı insanlar, kimi kişiler, birtakım kişiler.
• Hiçbir kelimesi, sayısal bir değer belirtse de (sıfır gibi), belirsizlik ifade ettiği için belgisiz sıfattır (örn: hiçbir adam gelmedi).
• Birkaç, birçok, birtakım gibi belirsizlik veren kelimeler bitişik yazılır.

Önemli: Belgisiz sıfatlar, ismin önüne geldiğinde belirsizlik anlamı taşır ve genellikle bitişik yazılır.

37:00Belgisiz Kelimelerin Sıfat ve Zamir Ayrımı

• Birkaç kişi: 'kişi' isim olduğu için 'birkaç' belgisiz sıfattır.
• Birçoğunu: 'birçoğunu' kelimesinin önünde isim olmadığı ve ek aldığı için belgisiz zamirdir.
• Bazı kişiler: 'kişiler' isim olduğu için 'bazı' belgisiz sıfattır.
• Bazılarını: 'bazılarını' kelimesinin önünde isim olmadığı ve ek aldığı için belgisiz zamirdir.

Önemli: Belgisiz kelimeler, ismin önüne gelirse belgisiz sıfat, isim yerine kullanılıp ek alırsa belgisiz zamir olur.

38:20Bir Kelimesinin Farklı Kullanımları

• Bir kelimesi, tek bir adet anlamındaysa sayı sıfatı olur (örn: bana sadece bir bilet lazım).
• Bir kelimesi, herhangi bir anlamındaysa belgisiz sıfat olur (örn: bir gece ansızın gelebilirim).
• Bir kelimesi, aynı anlamındaysa niteleme sıfatı olur (örn: seninle bir boyda oğlum var).
• Bir kelimesi niteleme sıfatının önüne gelirse sayı sıfatı olur (örn: bir güzel kız = bir adet güzel kız).
• Bir kelimesi niteleme sıfatı ile isim arasına gelirse belgisiz sıfat olur (örn: güzel bir kız = güzel olan herhangi bir kız).

Önemli: Bir kelimesinin hangi tür sıfat olduğunu belirlemek için cümlede taşıdığı anlama dikkat etmek gerekir.

43:30Binlerce, Milyonlarca, Üç Beş gibi İfadeler

• Binlerce kişi, milyonlarca insan, üç beş kişi, beş on kişi gibi ifadeler belgisiz sıfattır.
• Bu tür ifadeler, isimlerin önüne gelerek belirsiz bir sayı veya miktar belirtirler ve kaç tane oldukları kesin değildir.

Önemli: Belirsiz sayı veya miktar belirten ifadeler, ismin önüne geldiğinde belgisiz sıfat olarak kabul edilir.

46:37Soru Sıfatı

• Soru sıfatları, isimlerin önüne gelerek onları soru yoluyla belirtir.
• Soru sıfatları: kaç, kaçar, kaçıncı, hangi, nasıl, ne kadar.
• Soru sıfatları, isme sorulan sorulara verilen cevapların da sıfat olmasıyla anlaşılır.
• Örnek: 'Mirasdan kaç ev düştü?' sorusuna 'beş ev' cevabı sayı sıfatı olduğu için 'kaç' soru sıfatıdır.

Önemli: Soru sıfatları, ismin önüne gelir ve cevabı da bir sıfat olur.

48:00Soru Sıfatının Cevabı

• Soru sıfatının cevabı her zaman bir sıfattır.
• Örnek: Kaç ev? Beş ev (sayı sıfatı).
• Örnek: Nasıl ev? Güzel ev (niteleme sıfatı).
• Örnek: Ne kadar ev? Çok ev (belgisiz sıfat).

48:40Soru Sıfatı ve Soru Zamiri Ayrımı

• Soru kelimesinin önünde isim varsa soru sıfatıdır.
• Soru kelimesinin önünde isim yoksa soru sıfatı değildir (soru zamiri, soru zarfı olabilir).
• Örnek: Nasıl iş istersin? (Nasıl: soru sıfatı)
• Örnek: Buraya nasıl geldin? (Nasıl: soru zarfı)
• Örnek: Kaç kişi seni gördü? (Kaç: soru sıfatı)
• Örnek: Sınavdan kaç aldın? (Kaç: soru zamiri)
• Örnek: Ne kadar uyudun? (Ne kadar: soru zarfı)
• Örnek: Ne kadar para verdin? (Ne kadar: soru sıfatı)

Önemli: Soru kelimesinin önünde isim olup olmadığına dikkat edilmelidir.

50:07Sıfat Tamlaması

• Sıfat tamlaması, bir sıfat ve onun nitelediği veya belirttiği isimden oluşur.
• Her sıfatın olduğu yerde sıfat tamlaması vardır.
• Sıfat tamlaması için mutlaka bir sıfat ve bir isim bir arada bulunmalıdır.
• Sıfat türleri fark etmeksizin tüm sıfatlar sıfat tamlaması oluşturur.

Önemli: Sıfat tamlaması, sıfatın olduğu her yerde var kabul edilir.

51:30Bir Deyim Bir Hikaye: Anır Eşeğim Anır, Adın Deftere Geçti

• Deyimin anlamı: Hak etmediği bir makama gelip yetkilerini kullanarak olur olmaz ahkam kesen veya küçük bir başarı sonucunda ortalığı velveleye veren kişiler için kullanılır.
• Hikayesi: Tanzimat Dönemi'nde hayvan sayımı yapılırken, bir eşeğin sürekli anırmasına rağmen sayımda adı çoktan yazıldığı için bu deyim ortaya çıkmıştır.
• Eşek, hiçbir işe yaramayan, sadece anıran, ancak adı deftere geçmiş bir hayvanı temsil eder.
• Deyim, küçük bir başarıyla övünen ve abartılı tepkiler veren kişileri eleştirmek için kullanılır.