00:00Giriş ve Grafik Çeşitleri
- Grafik problemleri, problemler konusunun son başlığıdır.
- Grafiklerden genellikle bir veya iki soru gelmektedir.
- Sınavda daha çok daire grafiği veya daire grafiği ile sütun grafiğinin birleşimi soruları çıkmaktadır.
Önemli: Daire grafiği sınavda en çok çıkan grafik türüdür.
00:54Çizgi Grafiği
- Çizgi grafiği, koordinat sistemi üzerinde noktaların çizgisel olarak birleştirilmesiyle oluşur.
- X ekseni ve Y ekseni arasındaki ilişkiler noktasal olarak incelenir.
- Örnek: (2,4), (3,5), (7,9) gibi noktalarla ifade edilir.
01:38Sütun Grafiği
- Sütun grafiği, belirli kategorilerdeki verilerin sütunlar halinde gösterilmesidir.
- Örnek: Yaş ve kişi sayısı ilişkisi; 3 yaşında 10 kişi, 5 yaşında 12 kişi gibi veriler okunur.
02:14Daire Grafiği
- Daire grafiği, soruların en çok geldiği grafik çeşididir.
- Dairenin merkez açısı toplamda 360 derecedir (A+B+C+D = 360°).
- Merkezdeki açı ile o bölgeye ait miktar doğru orantılıdır.
- Miktar / Açı = Toplam Miktar / 360° formülü ile orantı kurulabilir.
- Örnek: 60X, 100X, 90X, 110X gibi maddeler toplamı 360X'e eşit olup, ilgili açılar 60°, 100°, 90°, 110°'ye karşılık gelir.
Tahtadaki formüller
- C+b+c+d
- Miktar / Açı = ? / 360
Önemli: Açı ile bölge doğru orantılıdır ve bu ilişkiyle orantı kurularak sorular çözülür.
04:36Doğrusal Grafikler ve Denklem Oluşturma
- Doğrusal grafikler, y = mx + n şeklinde bir denklemle ifade edilir.
- Grafik üzerindeki noktalar (x, y) kullanılarak denklemin eğimi (m) ve sabit terimi (n) bulunur.
- Eğim (m), y'deki değişim / x'deki değişim olarak hesaplanır.
- Denklem oluşturulduktan sonra istenilen herhangi bir x değeri için y değeri veya tersi bulunabilir.
- Örnek: (2,4) ve (6,16) noktalarından geçen bir doğru grafiği için eğim (16-4)/(6-2) = 12/4 = 3'tür. Denklem y = 3x - 2 olarak bulunur. (x=2 için y=4, x=6 için y=16)
- Bu denklem sayesinde bilinmeyen değerler kolayca hesaplanabilir.
Tahtadaki formüller
- mx + n
- O/b = x/y
Önemli: Doğrusal grafiklerin denklemini oluşturmak, sorularda istenilen değerleri bulmak için kritik bir yöntemdir.
09:18Örnek Soru 1: Yakıt Tüketimi
- Grafikte bir aracın aldığı yol ve deposunda kalan yakıt miktarı gösterilmiştir.
- Yakıtın litresi 5 TL'dir.
- Grafiğe göre, 100 km yol alındığında depodaki yakıt miktarı 40 litreden 35 litreye düşmektedir, yani 5 litre yakıt harcanmaktadır.
- Bu araç 5 litre yakıt ile 100 km yol almaktadır.
- 1 litre yakıt ile kaç km yol aldığı orantı kurularak bulunur.
- 5 litre yakıt -> 100 km yol
- 1 litre yakıt -> x km yol
- 5x = 100, x = 20 km.
Tahtadaki formüller
- 5 litre km
- 1 litre km
- km
11:41Örnek Soru 2: Yakıt Harcaması
- Verilen grafiğe göre, 800 km yol alan bir araç kaç TL'lik akaryakıt harcar?
- Önce 800 km yol için kaç litre yakıt harcandığı bulunur.
- Önceki sorudan 1 litre yakıt ile 20 km yol alındığı bilgisi kullanılır.
- 20 km yol -> 1 litre yakıt
- 800 km yol -> y litre yakıt
- 20y = 800, y = 40 litre yakıt harcanır.
- Harcanan 40 litre yakıtın maliyeti hesaplanır.
- 1 litre yakıt 5 TL olduğuna göre, 40 litre yakıt 40 * 5 = 200 TL'dir.
Tahtadaki formüller
- 20 km litre
- 800 km litre
- litre
- 40 litre * 5 TL/litre TL
12:00Akaryakıt Tüketimi Problemi
- Grafik, bir aracın aldığı yol ve deposunda kalan akaryakıt miktarını göstermektedir.
- Akaryakıtın litresi 5 TL'dir.
- 5 litre benzinle 100 km yol alınmaktadır.
- 800 km yol için kaç litre benzin harcandığı oran orantı ile bulunur.
- 100 km yol için 5 litre benzin gerekiyorsa, 800 km yol için 40 litre benzin gerekir.
- 40 litre benzin 5 TL/litre fiyatla 200 TL tutar.
Tahtadaki formüller
- X litre
- TL
Önemli: Oran orantı kurarak litre ve TL cinsinden harcamayı bulma.
13:00Depo Dolu İken Alınan Yol
- Aracın deposu 80 litre akaryakıt almaktadır.
- Depo doldurulup yola çıkılırsa kaç km yol alınacağı sorulmaktadır.
- 5 litre benzinle 100 km yol alınmaktadır.
- 80 litre benzinle kaç km yol alınacağı oran orantı ile bulunur.
- 80 litre benzinle 1600 km yol alınır.
Tahtadaki formüller
- X km
Önemli: Depo kapasitesi verildiğinde alınan yolu oran orantı ile hesaplama.
13:58İkili Grafikler ve Ortak İfade
- İkili grafiklerde ortak ifade üzerinden çözüme gidilir.
- Grafik I: Un (kg) ve Hamur (kg) ilişkisini gösterir (10 kg un = 7 kg hamur).
- Grafik II: Hamur (kg) ve Ekmek (adet) ilişkisini gösterir (3 kg hamur = 30 adet ekmek).
- Ortak ifade 'hamur'dur.
- Hamur miktarları eşitlenerek yeni bir oran kurulur.
- Hamur 21 kg olduğunda, un 30 kg ve ekmek 210 adet olur.
- 2100 adet ekmek üretmek için kaç kg un gerektiği sorulmaktadır.
- 210 adet ekmek için 30 kg un gerekiyorsa, 2100 adet ekmek için 300 kg un gerekir.
Tahtadaki formüller
- Not: İkili grafiklerde ortak ifadeden çözüme git.
- Bunları eşitle.
- H U E
- E U
- E U = X
- X
Önemli: İkili grafiklerde ortak paydayı eşitleyerek oran kurma tekniği.
16:51Uyuma Süreleri ve Daire Grafiği
- Bir kişinin 7 gün boyunca uyuduğu süreler sütun grafiği ile verilmiştir.
- Pazartesi: 4 saat, Salı: 5 saat, Çarşamba: 8 saat, Perşembe: 5 saat, Cuma: 8 saat, Cumartesi: 3 saat, Pazar: 7 saat.
- Toplam uyuma süresi 40 saattir.
- Bu veriler daire grafiği ile gösterildiğinde, Çarşamba gününe düşen merkez açısı sorulmaktadır.
- Daire grafiğinin tamamı 360 derecedir ve bu 40 saate karşılık gelir.
- Çarşamba günü 8 saat uyuduğu için, 8 saate karşılık gelen açı oran orantı ile bulunur.
- 40 saate 360 derece düşüyorsa, 8 saate 72 derece düşer.
Tahtadaki formüller
- P:4 S:5 Ç:8 P:5 C:8 Cts:3 Pz:7
- Toplam saat
- Açı Miktar
- Açı = X, Miktar
- X
Önemli: Sütun grafiğindeki verileri daire grafiğine aktarırken oran orantı kurma.
20:56Uyuma Sürelerinin Yüzdesi
- Salı günü uyuduğu süre 5 saattir.
- Cuma günü uyuduğu süre 8 saattir.
- Salı günü uyuduğu sürenin, Cuma günü uyuduğu sürenin yüzde kaçı olduğu sorulmaktadır.
- Denklem olarak 5 = 8 * (X/100) şeklinde yazılır.
- X değeri 62.5 olarak bulunur.
Tahtadaki formüller
- Salı
- Cuma
- Salı = Cuma * (X/100)
- X
Önemli: Bir değerin başka bir değerin yüzde kaçı olduğunu hesaplama.
22:04En Az Ürün Satışı
- Bir mağazada A, B, C, D, E ürünlerinin gün başındaki adetleri verilmiştir.
- A: 8 adet, B: 6 adet, C: 12 adet, D: 4 adet, E: 10 adet.
- Gün sonunda her bir üründen eşit sayıda kalması için toplam en az kaç adet ürün satılması gerektiği sorulmaktadır.
- En az ürün satılması istendiği için, kalan ürün sayısını en az olan ürünün adedine eşitlemeliyiz.
- En az adet D ürününde (4 adet) bulunmaktadır.
- Her üründen 4 adet kalması için satılması gereken ürün miktarları hesaplanır.
- A'dan 4, B'den 2, C'den 8, D'den 0, E'den 6 adet satılmalıdır.
- Toplam satılan ürün sayısı 4+2+8+0+6 = 20 adettir.
Tahtadaki formüller
- A:8 B:6 C:12 D:4 E:10
- Kalan az olan D ürünü)
- Satılan A:
- Satılan B:
- Satılan C:
- Satılan D:
- Satılan E:
- Toplam Satılan
Önemli: En az satış için tüm ürünlerin kalan miktarını en az stoktaki ürüne eşitleme.
24:00Çubuk Grafiği ile En Az Satılan Ürün Hesaplama
- Verilen çubuk grafiğinde A, B, C, D, E ürünlerinin mağazada bir gün içinde başlangıçtaki sayıları gösterilmiştir.
- Gün sonunda ürünlerin her birinden eşit sayıda kalması için, satılan ürün miktarını bulmak gerekir.
- Tüm ürünlerin kalan miktarını en aza indirmek için en düşük ortak katı bulunur.
- Bu durumda, en az satılan ürün miktarını bulmak için her bir ürünün başlangıç miktarından kalan miktarı çıkarılır.
Tahtadaki formüller
- A: 8
- B: 6
- C: 12
- D: 4
- E: 10
- Kalan (eşitlenen): 4
- Satılan A:
- Satılan B:
- Satılan C:
- Satılan D:
- Satılan E:
- Toplam satılan:
Önemli: Çubuk grafiği sorularında 'en az' ifadesi geçtiğinde, tüm değerlerin en küçük ortak katına eşitlenmesi gerektiğini unutmayın.
24:31Daire Grafiği ile Yüzde Hesaplama
- Daire grafiği, bir yörede yetiştirilen ürün miktarının dağılımını göstermektedir.
- Daire grafiğindeki tüm merkez açıların toplamı 360 derecedir.
- Arpa, buğday, nohut ve pirinç ürünlerinin açıları verilmiştir.
- Arpa üretiminin tüm üretimin yüzde kaçı olduğunu bulmak için oran orantı kullanılır.
Tahtadaki formüller
- Nohut: 60°
- Buğday: 135°
- Pirinç: 75°
- Arpa:
- Açı / Miktar
- 100%
- X%
- 360 * X
- X = 25%
Önemli: Daire grafiği sorularında merkez açılar ile miktarlar doğru orantılıdır. Toplam açı 360 derecedir.
26:19Daire Grafiği ile Miktar Farkı Hesaplama
- Bu yörede yetiştirilen buğday miktarı, nohut miktarından 150 ton fazladır.
- Ürün miktarları, grafikteki açı değerleriyle doğru orantılıdır.
- Her bir ürünün miktarını 'x' cinsinden ifade ederek denklem kurulur.
- Arpa miktarının pirinç miktarından kaç ton fazla olduğunu bulmak için 'x' değeri bulunur.
Tahtadaki formüller
- Buğday: 135x
- Nohut: 60x
- Pirinç: 75x
- Arpa: 90x
- Buğday - Nohut
- Arpa - Pirinç
- ton
Önemli: Açı ile miktar doğru orantılıdır. Verilen farkı kullanarak 'x' değerini bulup istenen farkı hesaplayın.
28:42Çizgi Grafiği ile Yakıt Tüketimi Hesaplama (Yol-Depo İlişkisi)
- Yukarıdaki grafik, sabit hızla hareket eden bir aracın aldığı yola göre deposunda kalan benzin miktarını göstermektedir.
- Grafikten aracın belirli bir mesafede ne kadar yakıt tükettiği bulunur.
- 60 km'de 48 litre benzin varken, 120 km'de 36 litreye düşmüştür.
- Bu araç, deposunda bulunan 48 litre benzin ile kaç km yol alır, oran orantı ile hesaplanır.
Tahtadaki formüller
- Yakıt tüketimi: litre
- Alınan yol: km
- Litre / Yol
- 12 litre km
- 48 litre --> X km
- 12 * X
- X
- X km
Önemli: Çizgi grafiği sorularında, iki nokta arasındaki değişim oranını bularak yakıt tüketimi veya yol miktarını hesaplayabilirsiniz.
29:55Çizgi Grafiği ile Belirli Mesafede Yakıt Harcaması
- Aynı araç için 360 km'lik bir mesafede kaç litre benzin harcayacağı hesaplanır.
- Önceki hesaplamadan, 12 litre benzin ile 60 km yol alındığı bilgisi kullanılır.
- Yol ve litre arasında doğru orantı kurularak istenen miktar bulunur.
Tahtadaki formüller
- Litre / Yol
- 12 litre km
- X litre km
- X
- X
- X
- X litre
Önemli: Doğrusal grafiklerde, verilen oranlar korunarak farklı mesafeler veya yakıt miktarları için hesaplamalar yapılabilir.
31:16İkili Daire Grafiği ile Ürün Sayısı Hesaplama
- Bir mağazanın deposunda A, B, C, D olmak üzere dört çeşit ürün vardır.
- Birinci daire grafiği ürünlerin toplam sayısını, ikincisi ise ürünlerin toplam ağırlığını göstermektedir.
- Depoda toplam 1200 tane ürün varsa, bunların kaçı C ürünüdür?
- Birinci grafiği kullanarak toplam sayı ve C ürününün açısı arasındaki orantı kurulur.
Tahtadaki formüller
- Grafik 1 (Sayı):
- A: 120°
- B: 90°
- D: 75°
- C:
- Açı / Miktar
- adet
- X adet
- 360 * X
- X
- X adet
Önemli: İkili daire grafiği sorularında hangi grafiğin hangi bilgiye karşılık geldiğine dikkat edin ve doğru grafiği kullanın.
33:11İkili Daire Grafiği ile Toplam Ağırlık Hesaplama
- D ürünlerinin toplam ağırlığı 100 kg ise bu depoda toplam kaç kg ürün vardır?
- İkinci grafiği (ağırlık) kullanarak D ürününün açısı ve toplam ağırlık arasındaki orantı kurulur.
Tahtadaki formüller
- Grafik 2 (Ağırlık):
- A: 60°
- B: 180°
- C: 75°
- D:
- Açı / Miktar
- kg
- X kg
- 45 * X
- X
- X
- X kg
Önemli: Her bir daire grafiği kendi başına bir bütünü temsil eder. Soruda hangi grafiğin bilgisi isteniyorsa o grafiğe odaklanın.
34:32İkili Daire Grafiği ile Ürün Ağırlık Oranı
- Bir B ürününün ağırlığı, bir A ürününün ağırlığının kaç katıdır?
- Hem sayı grafiği hem de ağırlık grafiği kullanılarak tek bir B ürününün ve tek bir A ürününün ağırlığı bulunur.
- Sayı grafiğinden B ve A ürünlerinin açıları, ağırlık grafiğinden B ve A ürünlerinin ağırlık açıları alınır.
- Ağırlık, sayı ile orantılı olduğu için her bir ürünün ağırlığı 'x' cinsinden ifade edilir ve oranlanır.
Tahtadaki formüller
- Grafik 1 (Sayı): B: 90°, A: 120°
- Grafik 2 (Ağırlık): B: 180°, A: 60°
- 90 adet B'nin ağırlığı 180x ise, 1 adet B'nin ağırlığı
- 120 adet A'nın ağırlığı 60x ise, 1 adet A'nın ağırlığı
- B'nin A'ya oranı
Önemli: Bu tür sorularda, ürünün hem sayısını hem de toplam ağırlığını temsil eden grafikleri doğru bir şekilde yorumlayarak tek bir ürünün ağırlığını bulmak kritiktir.
36:00Daire Grafiği Problemleri - Ürün Dağılımı
- Daire grafiği, ürünlerin sayı ve ağırlık dağılımını gösterir.
- Aynı grafikte hem sayı hem de ağırlık bilgisi verildiğinde, orantısal olarak çözüm yapılır.
Tahtadaki formüller
- B
- A
- B/A
Önemli: Farklı grafiklerde verilen bilgilerin birbiriyle ilişkilendirilmesi ve orantısal çözüm yapılması önemlidir.
37:12Daire Grafiği Problemleri - Paylaşım ve Yüzde Artışı
- Bir arsanın dört kardeş arasındaki pay dağılımı daire grafiği ile gösterilir.
- Hakan ve Burcu paylarından vazgeçerse, bu paylar diğer kardeşler arasında eşit olarak paylaştırılır.
- Murat'ın payındaki yüzde artışı hesaplamak için, önceki ve sonraki payları oranlanır.
Tahtadaki formüller
- M
- D
- M
- D
- 120x'te 90x artarsa, % kaç artar?
- 120x * ?
- ?
Önemli: Paylaşım sonrası paylardaki değişimin yüzdesel olarak ifadesi, başlangıç payına göre hesaplanır.
39:44Daire Grafiği Problemleri - Arsa Satışı ve Metrekare Fiyatı
- Toplam arsa alanı 3600 m²'dir ve daire grafiğindeki açılarla orantılı olarak paylaştırılmıştır.
- Burcu ve Doruk kendi paylarını satarak eşit miktarda para elde etmişlerdir.
- Burcu'nun metrekare satış fiyatı 120 TL ise, Doruk'un metrekare satış fiyatı hesaplanır.
Tahtadaki formüller
- Açı: 360 derece = Miktar: 3600 m²
- Burcu: 100 derece m²
- Doruk: 60 derece m²
- Burcu fiyat: 120 TL/m²
Önemli: Toplam alan ve açı ilişkisi kurularak her bir payın metrekare cinsinden değeri bulunur, ardından satış fiyatı ve elde edilen gelir üzerinden diğer payın fiyatı hesaplanır.
41:50Boy-Zaman Grafiği Problemleri - Bitki Büyümesi
- A ve B bitkilerinin boy-zaman grafiği verilmiştir.
- A bitkisinin büyüme hızı grafikten okunur.
- B bitkisinin aylık büyüme miktarı, A bitkisinin boyu ile kesiştiği noktadan yararlanılarak bulunur.
Tahtadaki formüller
- A bitkisi: 1 ayda 2 cm uzar.
- 4 ayda 8 cm uzar.
- A'nın 4. aydaki boyu cm.
- B bitkisinin 4. aydaki boyu cm.
- B bitkisinin başlangıç boyu cm.
- B'nin uzama miktarı cm.
- B'nin aylık büyüme miktarı cm.
Önemli: Grafikteki kesişim noktaları, farklı bitkilerin aynı anda ulaştığı boy değerlerini gösterir. Bu noktalar, bilinmeyen büyüme hızlarını bulmak için kullanılabilir.
42:27Yol-Zaman Grafiği Problemleri - Hız ve Mesafe
- Aynı yönde hareket eden A ve B hareketlilerinin yol-zaman grafiği verilmiştir.
- Her iki hareketlinin hızı (yol/zaman) grafikten hesaplanır.
- Karşılaşmadan sonra belirli bir mesafeye ulaşmaları için geçen süre hesaplanır.
Tahtadaki formüller
- A'nın hızı (VA) km / 4 saat km/saat
- B'nin hızı (VB) km / 4 saat km/saat
- Aralarındaki başlangıç mesafesi km
- A'nın B'yi yakalaması için geçen süre saat
- Karşılaşmadan sonra 60 km mesafe olması için toplam mesafe km
- Toplam geçen süre saat
- Karşılaşmadan sonraki süre = Toplam süre - Karşılaşma süresi saat
Önemli: Aynı yönde hareket eden araçların hızları farkı, aralarındaki mesafeyi kapatma veya açma süresini belirler. Karşılaşma anı ve sonrası ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
48:00Aralarındaki Mesafenin Hesaplanması
- A aracı 25 km/s, B aracı 15 km/s hızla gitmektedir.
- Başlangıçta aralarındaki mesafe 40 km'dir.
- Bu iki araç 12 saat sonra aralarındaki mesafeyi bulmak için önce ne zaman yan yana geldikleri hesaplanır.
- 4 saat sonra yan yana gelirler, çünkü (25-15) * 4 = 40'tır.
- Yan yana geldikten sonra 12 - 4 = 8 saat daha yol alırlar.
- Bu 8 saatte aralarındaki mesafe hız farkı ile çarpılarak bulunur.
Tahtadaki formüller
- T
- T
Önemli: Aynı yönde hareket eden araçların başlangıçtaki mesafesini kapatma süresi ve sonrasında açtıkları mesafe hesaplaması önemlidir.
49:34Yakalamak İçin Hız Artışı
- A aracı, B aracını 2 saat sonra yakalamak için hızını ne kadar artırmalıdır?
- Başlangıçta aralarındaki mesafe 40 km'dir.
- A aracının hızı V kadar artırılırsa, yeni hızı 25+V olur.
- 2 saatte yakalaması için hız farkı ile zaman çarpımı mesafeyi vermelidir.
Tahtadaki formüller
- V
Önemli: Bir aracın diğerini belirli bir sürede yakalaması için hızını ne kadar artırması gerektiği soruları sıkça karşılaşılan tiplerdendir.
50:45Dersin Özeti ve Sonraki Adımlar
- Grafik çeşitleri ve hız problemleri üzerine temel konular ele alınmıştır.
- Bir sonraki derste farklı ve çeşitli soru tarzlarıyla konuya devam edilecektir.